برنامه استراتژیک انجمن علمی ترویج تغذیه با شیر مادر ایران

مقدمه

زندگی کودک باید با بارداری خواسته و برنامه‌ریزی شده مادر شروع شود. اگر تغذیه سالم و مراقبت‌های مطلوب مادر در دوران بارداری با اجتناب از هرگونه تنش، اضطراب، افسردگی، مصرف دخانیات و مواد اعتیادآور و مضر همراه باشد، مادر و جنین در نهایت سلامت خواهند بود و آن‌گاه انجام زایمانی ایمن می‌تواند پر مخاطره‌ترین لحظات و دقایق زندگی هر انسان یعنی تولد را مدیریت کرده و نوزادی سالم و با استعدادهای گسترده تحویل خانواده و جامعه نماید.

نوزادی که تا لحظاتی قبل به طور کامل وابسته به مادر بود، حال باید بتواند به سرعت به خود و حمایت‌های محیط متکی باشد. والدین، جامعه و کارشناسان، صاحب‌نظران و عالمان علوم سلامت باید تلاش و کمک کنند تا این موجود به ظاهر کم توان از حد اعلی استعدادهای عظیم و درخشان خدادادی برای رسیدن به مقام خلیفه الهی بهره ببرد.

از این رو اگر به محض تولد، تغذیه نوزاد با شیر مادر که مناسب‌ترین ماده مغذی و حیات بخش و ضامن رشد، بقاء و تکامل کودکان است شروع شود، کودک علاوه بر بهره بردن از بهترین ماده غذایی، از مزایای عاطفی-روانی و خواص ضدعفونی و ضدآلرژی شیر مادر نیز بهره برده، از رشد، تکامل و ضریب هوشی بالاتری هم برخوردار می‌شود. تغذیه با شیر مادر میزان مرگ و میر کودکان زیر پنج سال و زیر یک سال، به ویژه مرگ و میر نوزادان را کاهش می‌دهد. علیرغم تکنولوژی پیچیده پزشکی و امکانات موجود در بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان، تغذیه با شیر مادر مؤثرترین عامل کاهش مرگ و میر نوزادان است.

ابعاد مختلف مزایای تغذیه شیرخواران با شیر مادر برای نوزاد و شیرخوار، مادر، خانواده و جامعه، جمعی از اساتید برجسته و زبده کشور در زمینه طب کودکان و تغذیه را بر آن داشت که در سال ۱۳۷۵ به منظور افزایش سطح آگاهی مردم نسبت به این مانده الهی، گرد هم آمده و انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر جمهوری اسلامی ایران را تأسیس کنند؛ تا با یاری و همراهی همکاران دلسوز و علاقه‌مند خود به فرهنگ‌سازی در زمینه اهمیت و مزایای تغذیه شیرخواران با شیر مادر در اقشار مختلف جامعه بپردازند و با باورهای نادرستی که در رابطه با ارجحیت مصرف شیرهای مصنوعی (شیر خشک) نسبت به شیر مادر وجود داشت، به مقابله برخیزند.

این انجمن هنگامی شروع به کار کرد که تبلیغات گوناگون و عوام فریبانه انواع شرکت‌های وارد و توزیع کننده شیرهای مصنوعی که آشکارا قوانین بین‌المللی ترویج تغذیه با شیر مادر را نقض می‌کردند، آمار تغذیه با شیر مادر را به نحو تأسف‌انگیزی تحت الشعاع قرار داده بود.

انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر در طی سال‌های فعالیت خود علیرغم مشکلاتی که کم و بیش با آنها روبرو بود، توانست فعالیت‌های گسترده‌ای در زمینه احیای این سنت الهی انجام دهد و برای حفظ و ارتقای سطح سلامت مادران و کودکان ایرانی از هیچ کوششی فروگذار نکند و افتخار دارد که در راه رسیدن به اهداف عالی خود نه تنها دست از تلاش‌های مستمر خود برنداشت، بلکه همواره در اندیشه گسترش آن در زمینه‌های مختلف بوده است.

ولی متأسفانه به دلیل برخی مشکلات اداری در سال ۱۳۹۹ اقدام به تأسیس انجمن علمی ترویج تغذیه با شیر مادر ایران نمود که مجوز آن به شماره ۶۰۵/آ/۵ و تاریخ ۱۳۹۹/۴/۴ صادر و کلیه فعالیت‌های آن به انجمن علمی ترویج تغذیه با شیر مادر ایران واگذار گردید و این انجمن افتخار دارد که تاکنون فعالیت‌هایی به شرح زیر انجام داده است:

۱. فعالیت‌های آموزشی

• شرکت و سخنرانی در برنامه‌های آموزشی و بازآموزی اعم از همایش‌ها، کنگره‌ها یا سمینارهایی که توسط مراکز دانشگاهی یا انجمن‌های علمی برگزار شده است (همایش بین‌المللی بیماری‌های کودکان، همایش سالیانه انجمن پزشکان کودکان ایران و ...).
• تدریس در کارگاه‌های آموزشی "ترویج تغذیه با شیر مادر" برگزار شده برای بسیاری از پزشکان، دستیاران کودکان و گروه پیراپزشکی در اکثر بیمارستان‌ها.
• برگزاری ۲ دوره کوتاه مدت حرفه‌ای تحت عنوان "تربیت مشاور شیردهی" با همکاری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی همراه با ارائه گواهینامه مهارت حرفه‌ای از اداره آموزش مداوم وزارت بهداشت به شرکت‌کنندگان.
• برگزاری دوره‌های آموزشی حضوری همراه با ارائه امتیاز بازآموزی برای پزشکان، پرستاران و ماماهای بیمارستان‌های دولتی و خصوصی تهران:
  • سمینار ۳ روزه / ۲۰ ساعته در بیمارستان‌های خصوصی و دولتی
  • ۲ سمپوزیوم (بازآموزی برای فراگیران دوره‌های تربیت مشاور شیردهی / برنامه آموزشی در بیمارستان کودکان مفید)
  • ۴ کنفرانس علمی یک روزه جهت پزشکان و پرسنل بیمارستان‌های خصوصی و دولتی
• برگزاری ۶ وبینار آموزشی جهت پزشکان و فارغ‌التحصیلان رشته‌های پرستاری، مامایی و تغذیه در شرایط اپیدمی کرونا و عدم امکان برگزاری برنامه‌های حضوری.
• آموزش در سطح جامعه به صورت حضور کارشناسی در برنامه‌های پر مخاطب شبکه‌های مختلف صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

۲. فعالیت‌های انتشاراتی

• تهیه مطالب کتاب مجموعه آموزشی ترویج تغذیه با شیر مادر به منظور استفاده اساتید جهت سخنرانی در سمینارها و کارگاه‌های آموزشی و چاپ این مجموعه باارزش توسط یونیسف در دو نوبت سال ۱۳۸۸ و سال ۱۴۰۰.
• تهیه و چاپ کتاب‌های:
  1. تغذیه مادر در دوران بارداری
  2. شیر مادر
  3. تغذیه شیرخواران از ۶ تا ۱۲ ماهگی (به عنوان کتاب رفرنس دانشگاهی مورد مطالعه دستیاران و دانشجویان پزشکی، مامایی و پرستاری است)
  4. تغذیه در سال دوم زندگی
  5. راهی به سوی رشد و تغذیه بهتر کودک
  6. اصول و روش‌های کاربردی در فرزندپروری (۱ و ۲)
  7. مشاوره شیردهی جهت استفاده همکاران عزیز در کلینیک‌های مشاوره شیردهی
  8. تازه‌های تغذیه با شیر مادر برای متخصصین کودکان و پزشکان عمومی
• پمفلت "تغذیه با شیر مادر: یک عمر سلامتی" حاوی مطالب آموزشی برای خانواده‌ها در زمینه خصوصیات نوزاد، نحوه تغذیه و مراقبت‌هایی که باید از او انجام شود.
• پمفلت "تغذیه شیرخوار با شیر مادر از دیدگاه اسلام".
• تهیه مجموعه دستور کارها (پروتکل‌ها) و راهنمای بالینی در ارتباط با تغذیه با شیر مادر مشتمل بر ۴ دستورکار:
  • آلرژی غذایی شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند
  • کنترل زردی نوزادان (هیپربیلی روبینمی غیر مستقیم) در نوزادان با سن داخل رحمی ۳۵ هفته یا بیشتر
  • مراقبت از نوزادان سالم و ترم (۲۸ روز اول زندگی)
  • تشخیص و درمان رفلاکس معده به مری در شیرخواران
• نشریه علمی، خبری و آموزشی شیر مادر از تیرماه ۱۳۹۹.
• تهیه مقالات آموزشی در زمینه شیر مادر و چاپ آنها در مجلات از جمله ماهنامه کودک سالم.

۳. فعالیت‌های مشاوره‌ای

با انجام مشاوره تلفنی با مادران دارای فرزند شیرخوار که در مورد شیر دادن خود و یا در زمینه تغذیه شیرخوار، سؤال یا مشکلی دارند، به پرسش‌های مادران پاسخ داده می‌شود.

در برخی موارد که رفع مشکلات شیردهی نیاز به مشاوره حضوری دارد (مانند امتناع شیرخوار از گرفتن پستان مادر، افت وزن یا وزن گیری نامناسب شیرخوار یا شکاف کام یا لب او و یا به هر دلیل دیگری که متخصص محترم کودکان لازم می‌داند که مادر مشاوره شود)، به انجمن معرفی و به طور حضوری مشاوره می‌شوند.

جهت مادرانی که در شهرستان هستند یا به هر علتی امکان مراجعه حضوری به انجمن را ندارند نیز امکان انجام مشاوره از طریق ویدئوکال (تماس تصویری) فراهم شده است. همچنین در بخش پرسش و پاسخ وب‌سایت انجمن www.shiremadar.com و صفحه اینستاگرام آن (@shiremadar)، به طور مرتب به پرسش‌های مادران پاسخ داده می‌شود.

انجام مشاوره‌های تلفنی و حضوری در زمینه تولید شیر بدون سابقه بارداری در موارد رحم اجاره‌ای یا فرزندخواندگی که با نتایج رضایت‌بخشی همراه بود و می‌تواند بستر انجام یک فعالیت پژوهشی وسیع‌تر را فراهم نماید.

۴. سایر فعالیت‌ها

• همکاری با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی:
  • شرکت در جلسات کمیته سیاستگذاری، کمیته کشوری ترویج تغذیه با شیر مادر (جلسات مربوط به احداث کلینیک‌های مشاوره شیردهی)
  • تهیه و تدوین کوریکولوم آموزشی و بازنگری و اصلاح برخی مواد قانون ترویج تغذیه با شیر مادر
• همکاری در برنامه‌ریزی و سخنرانی روزهای جهانی شیر مادر
• همکاری در برنامه‌ریزی و تدریس در کلاس‌های تربیت مشاور شیردهی
• همکاری با سازمان غذا و دارو:
  • تهیه مجموعه آموزشی برای اطلاع پزشکان عمومی از شیرهای مصنوعی موجود در بازار ایران
  • شرکت در جلسات مربوط به چاره‌اندیشی در مورد چگونگی برخورد با ورود انواع مختلف شیرهای مصنوعی و مکمل‌های ویتامین و املاح در بازار ایران
  • انعکاس تخلفات برخی شرکت‌های تولید، توزیع و واردکننده شیر مصنوعی به سازمان و پیگیری انواع تخلفات این شرکت‌ها
• همکاری با مرکز تحقیقات شیر مادر در زمینه انجام پژوهش‌های مرتبط با شیر مادر
• امضاء تفاهم‌نامه و اقدام در زمینه برگزاری دوره‌های آموزشی برای پرستاران و ماماها با همکاری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران

چشم انداز

انجمن علمی ترویج تغذیه با شیر مادر ایران بر آن است با تکیه بر اعضای متعهد، خالق و نو اندیش، فعالیت‌های گسترده خود را به شرح زیر ارائه نماید:

• آموزش گسترده اساتید، متخصصان کودکان و زنان، پزشکان عمومی، پرستاران، ماماها، دستیاران، دانشجویان و مادران از طریق برگزاری دوره‌های آموزشی در سطح دانشگاه‌ها و بیمارستان‌های دولتی و خصوصی / سالیانه حداقل سه برنامه آموزشی با حضور حداقل ۴۰ نفر شرکت‌کننده (پزشک و پیراپزشک).
• برگزاری مکرر برنامه‌های آموزشی مجازی جهت ارتقاء سطح علمی و عملی همکاران (متخصصین کودکان و فوق تخصص‌های مربوطه، متخصصین زنان و زایمان، پزشکان عمومی، پرستاران و ماماها) / سالیانه حداقل ۵ جلسه.
• به‌روز رسانی مستندات علمی تغذیه با شیر مادر از طریق تدوین و چاپ کتب، پمفلت و نشریات آموزشی در زمینه شیر مادر و تغذیه تکمیلی / با تیراژ ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ جلد در هر سال.
• توسعه شبکه مجازی (اینستاگرام، کانال و گروه) جهت استفاده از تجربیات اساتید و جذب همکاران جوان / در طی ۵ سال فوق.
• پیگیری تصویب دوره تربیت مشاور شیردهی در مرکز ملی آموزش مهارتی و حرفه‌ای علوم پزشکی تا پایان سال ۱۴۰۰.
• اقدام در مورد تصویب انجمن علمی ترویج تغذیه با شیر مادر ایران به عنوان «مرکز مجری» مرکز ملی آموزش مهارتی و حرفه‌ای علوم پزشکی تا پایان نیمه اول سال ۱۴۰۱.
• تلاش در جهت تربیت هرچه بیشتر مشاورین شیردهی / سالیانه حداقل ۲۵ نفر از سال ۱۴۰۱ به بعد.
• تهیه خبرنامه علمی، خبری و آموزشی شیر مادر و ارسال در گروه اعضای انجمن.
• برقراری روابط علمی با انجمن‌های علمی پزشکی داخل و خارج کشور و سازمان‌های فعال در ترویج تغذیه با شیر مادر.
• بازنگری پروتکل‌هایی که قبلاً در انجمن تهیه شده بر اساس رفرنس‌های جدید (در قسمت فعالیت‌های انتشاراتی به عناوین پروتکل‌ها اشاره شده است).
• تهیه و تدوین پروتکل‌های بالینی جدید در زمینه تغذیه با شیر مادر با همکاری سایر انجمن‌های علمی تحت عناوین:
  • تغذیه و مراقبت از نوزادان نارس و اواخر نارس
  • مدیریت تشخیص و درمان کولیک شیرخوارگی
• انجام پروژه‌های تحقیقاتی مشترک با مرکز تحقیقات شیر مادر در راستای بهبود وضعیت کنونی / حداقل یک پروژه تحقیقاتی.
• جذب اعضاء فعال برای انجمن از همکاران جوان از سراسر کشور / هرسال حداقل ۱۰ عضو.
• شناسایی پزشکان علاقه‌مند به شیر مادر در کشور و استفاده از تجارب و نظرات آنان / هر سال حداقل ۵ نفر.
• پیشنهاد و پیگیری اصلاح کوریکولوم رشته‌های مختلف پزشکی در مورد شیر مادر به معاونت آموزشی وزارت بهداشت.
• گسترش همکاری با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و معاونت‌های آموزشی، بهداشتی و سازمان غذا و دارو.
• مبارزه با سودجویی و اعمال خلاف قانون شرکت‌های تولید و توزیع کننده شیر مصنوعی از طریق گزارش موارد به مراجع قانونی.
• همکاری با صدا و سیما جهت پخش مصاحبه و برنامه‌های آموزشی تغذیه با شیر مادر / هرسال در برنامه‌های کارشناسی مناسبت‌های رادیو و تلویزیون در هفته جهانی شیر مادر.
• تلاش به منظور ایجاد رشته تخصصی و فوق تخصصی تغذیه با شیر مادر.

وظایف و مسئولیت‌ها

• گسترش و اعتلای آموزش دانش آموختگان علوم پزشکی و پیراپزشکی به منظور ارائه بهینه خدمات و کاهش خطاهای پزشکی مبنی بر نیازهای جامعه و دانش روز در زمینه تغذیه شیرخواران با شیر مادر
• توسعه کمی و کیفی برنامه‌های آموزش مهارتی و حرفه‌ای
• تعیین مستمر نیازهای آموزشی مشمولین
• برنامه‌ریزی با توجه به نیازسنجی، ارزشیابی‌های انجام شده و اهداف مرکز
• نظارت و ارزشیابی عملکرد برنامه‌های آموزشی
• اعتلای کیفیت آموزش در همه دوره‌های گروه پزشکی و متناسب با نیازهای جامعه هدف
• همکاری با اداره سلامت کودکان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کمیته کشوری ترویج تغذیه با شیر مادر
• همکاری با انجمن‌های علمی نوزادان، کودکان، بیماری‌های گوارش و کبد و ...

تحلیل وضعیت

ارزیابی عوامل بیرونی و درونی طی جلسات هیئت مدیره انجمن با حضور اعضای کمیته برنامه‌ریزی و تخصیص امتیاز بازآموزی صورت گرفته که به شرح ذیل آمده است:

استراتژی‌ها

• توسعه آموزش‌های مجازی و ترکیبی برای رشته‌های پزشکی و پیراپزشکی مرتبط
• ارتقای مستمر کیفیت آموزش با توجه به تحولات و فناوری‌های نوین از طریق به کارگیری روش‌های نوین
• افزایش اقبال مشمولین به شرکت در برنامه
• توسعه آموزش‌های مهارتی و حرفه‌ای در راستای ارتقای صلاحیت‌های مهارتی بالینی
• جلب مشارکت اعضای هیأت علمی
• تأمین نیروی آموزش دیده و توانمند
• جذب فناوری‌های جدید آموزشی
• توسعه زیرساخت‌های ارائه خدمات به مشمولین
• جذب حامیان مالی

برنامه عملیاتی

بلندمدت

• ادامه برنامه‌های حضوری همراه با ارائه آموزش‌های عملی جهت ارتقای عملکرد شرکت‌کنندگان در راستای ارتقای میزان‌های تغذیه با شیر مادر
• اجرای برنامه‌های غیرحضوری در مراکز بهداشتی درمانی سراسر کشور در شرایطی که امکان اجرای برنامه حضوری وجود نداشته باشد
• فراهم سازی نظام توانمندسازی و انگیزشی توسعه آموزش غیر حضوری
• اجرای نیازسنجی در هر برنامه آموزش مداوم و اجرای آن در برنامه‌های بعدی

میان مدت

• توسعه زیرساخت‌های مرتبط با آموزش مجازی از لحاظ نرم افزاری و سخت افزاری
• طراحی و ساخت بسته‌های آموزشی مجازی با همکاری اعضای هیئت مدیره انجمن و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها
• ترغیب و توانمندسازی سخنرانان در خصوص برگزاری برنامه‌های آموزشی غیرحضوری
• طراحی و برگزاری حداقل ۱ دوره کوتاه مدت حرفه‌ای "تربیت مشاور شیردهی" به طور سالانه
• افزایش تعداد برنامه‌های آموزشی مبتنی بر نیازهای جامعه

کوتاه مدت

• افزایش تعداد برنامه‌های غیرحضوری در قالب آموزش مجازی، بارگذاری مقالات علمی متناسب با سطح دانش گروه‌های هدف در سایت انجمن، تشکیل گروه در فضای مجازی و ارائه مطالب علمی آموزشی برای هر یک از گروه‌های هدف
• ارائه محتوای آموزشی رایگان برنامه‌های غیرحضوری در سامانه آموزش مداوم و سایت انجمن
• تصویب دوره مهارتی-آموزشی تحت عنوان "تربیت مشاور شیردهی" در مرکز آموزش مهارتی و حرفه‌ای
• تصویب انجمن علمی ترویج تغذیه با شیر مادر ایران به عنوان «مرکز مجری» مرکز ملی آموزش مهارتی و حرفه‌ای علوم پزشکی
• گسترش برنامه‌های آموزش مداوم حضوری در بیمارستان‌های خصوصی شهر تهران جهت گروه پزشکی و پیراپزشکی
• هدایت و ساماندهی زمانبندی جلسات کمیته برنامه‌ریزی و تخصیص امتیاز آموزش مداوم
• ساماندهی و بروز رسانی سایت انجمن
• برگزاری جلسات دوره‌ای کمیته برنامه‌ریزی و تخصیص امتیاز آموزش مداوم
• گسترش دامنه فعالیت‌های آموزشی، انتشاراتی، مشاوره‌ای و پژوهشی
• افزایش همکاری با سایر انجمن‌های علمی ذیربط
• تقسیم بهینه کار بین همکاران

نتایج قابل انتظار

زمان تحقق	نتایج
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش تعداد برنامه‌های غیرحضوری سالانه (حداقل ۴ برنامه) و بسته‌های آموزش مجازی (ماهانه حداقل دو مقاله علمی در سایت انجمن)
تا پایان سال ۱۴۰۴	طراحی و اجرای حداقل ۱ دوره مهارتی - حرفه‌ای در سال
تا پایان سال ۱۴۰۴	جلب مشارکت و اجرای برنامه‌های حضوری در سطح بیمارستان‌های خصوصی تهران (سالانه حداقل ۳ برنامه)
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش تعداد پزشکان آموزش دیده و متعهد به ترویج تغذیه با شیر مادر (سالانه ۱۰%)
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش تعداد مشاوره‌های تلفنی، حضوری و ویدئوکال (سالانه ۱۰%)
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش میزان موفقیت در رفع مشکلات شیردهی مادران طی مشاوره تلفنی حضوری و ویدئوکال که منجر به افزایش میزان‌های شیردهی می‌شود (سالانه ۱۰%)
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش بازدید کنندگان وب سایت یا صفحه اینستاگرام انجمن (سالانه ۱۰%)
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش عضویت پزشکان و پیراپزشکان مرتبط در انجمن (سالانه ۱۰%)
تا پایان سال ۱۴۰۴	افزایش تعداد مادرانی که بدون سابقه بارداری موفق به تولید شیر می‌شوند (سالانه ۱۰%)